PT-91 Twardy 117. Brygady Ciężkiej Zmechanizowanej armii ukraińskiej, wyposażony w osłonę przeciw dronom, styczeń 2025 r. Fot. ArmyInform, CC BY 4.0.
Czołg jest prawdopodobnie najczęściej uśmiercanym rodzajem uzbrojenia w historii. Grzebano go po wojnie Jom Kippur, kiedy egipskie pociski przeciwpancerne zaczęły palić izraelskie wozy. Ponowny pogrzeb odbył się po pojawieniu się precyzyjnej amunicji lotniczej, następny po rozpowszechnieniu ręcznych zestawów przeciwpancernych. Wojna na Ukrainie dostarczyła wreszcie przedsiębiorcom pogrzebowym argumentu ostatecznego: niewielki dron może zniszczyć maszynę kosztującą kilka milionów dolarów. Wniosek nasuwa się sam, zwłaszcza komuś, kto obejrzał trzy filmy w mediach społecznościowych i od tej chwili czuje się zwolniony z czytania czegokolwiek.
Problem polega na tym, że czołg nie chce zastosować się do własnego nekrologu. Rosjanie nadal używają broni pancernej, podobnie jak Ukraińcy, chociaż jedni i drudzy ponieśli ogromne straty. Maszyny służą do prowadzenia ognia bezpośredniego, wspierania piechoty, przerzucania sił pod osłoną pancerza i tworzenia ruchomych odwodów. Nie wykonują już swobodnych rajdów znanych z podręcznikowych opisów operacji z 1940 roku, ponieważ nad polem walki wiszą tysiące obserwujących je oczu. Nie oznacza to jednak, że utraciły funkcję. Oznacza jedynie, że skończyły się czasy, gdy za kompletną koncepcję operacyjną mogło uchodzić polecenie: „Wyślijmy tam czołgi”.
Najbardziej efektowne nagrania pokazują ostatnich kilkanaście sekund życia maszyny. Nie pokazują natomiast wcześniejszych błędów: braku rozpoznania, osłony piechoty, zakłócania łączności przeciwnika, obrony przeciwlotniczej albo zabezpieczenia saperskiego. Oglądamy eksplozję i uznajemy, że jej przyczyną było istnienie czołgu. To mniej więcej tak, jakby na podstawie liczby zatopionych statków ogłosić nieprzydatność żeglugi, a po obejrzeniu filmu z katastrofy lotniczej zlikwidować lotnictwo cywilne.
Wojna na Ukrainie nie udowodniła, że czołg stał się bezużyteczny. Pokazała coś mniej widowiskowego, lecz znacznie ważniejszego: samotny czołg jest dziś kosztownym celem. Maszyna wyprowadzona z ukrycia musi działać krótko, zmieniać pozycję i korzystać z informacji dostarczanych przez własne rozpoznanie. Potrzebuje osłony przed dronami, wsparcia piechoty, saperów oraz artylerii. Stary symbol siły pancernej przestał być samowystarczalnym królem pola walki. Został specjalistą zatrudnionym w znacznie większym przedsiębiorstwie.
Nie jest to zresztą los wyjątkowy. Samolot bez rozpoznania, właściwego uzbrojenia i systemów walki elektronicznej również może stać się bardzo drogim eksponatem muzealnym. Okręt pozbawiony osłony i informacji będzie bezbronny wobec niepozornej łodzi bezzałogowej. Oddział piechoty, który przez kilka dni korzysta z tej samej trasy i nadaje z tych samych pozycji, może zostać wykryty, namierzony i ostrzelany. Współczesna wojna nie unieważnia tradycyjnych rodzajów sił zbrojnych. Bezlitośnie karze natomiast każdego, kto próbuje używać ich oddzielnie.
Spór o śmierć czołgu jest wygodny, ponieważ pozwala uniknąć znacznie trudniejszej rozmowy. Zakup dronów można pokazać podczas konferencji prasowej. Budowanie współdziałania między pancerniakami, piechotą, saperami, artylerią, obroną przeciwlotniczą i operatorami bezzałogowców trwa latami, wymaga ćwiczeń, sprawnego dowodzenia oraz ludzi, którzy potrafią przekazywać złe wiadomości przełożonym. Pierwsze jest nowoczesnym obrazkiem. Drugie przypomina żmudną pracę, a współczesne państwo znacznie lepiej radzi sobie z obrazkami niż z pracą.
Fascynacja pojedynczym środkiem walki ma długą historię. Przed pierwszą wojną światową wierzono w ofensywnego ducha, później w strategiczne lotnictwo, następnie w broń jądrową, pociski precyzyjne oraz wojska specjalne. Za każdym razem miało pojawić się narzędzie tak doskonałe, że cała reszta stanie się zbędnym balastem. Rzeczywistość konsekwentnie odmawiała współpracy. Nowa broń nie usuwała starszych z pola walki, lecz zmieniała warunki, w których mogły być skutecznie używane.
Dron rzeczywiście może zniszczyć czołg. Czołg może natomiast zapewnić piechocie siłę ognia, której nie dostarczy mały bezzałogowiec z podwieszonym ładunkiem. Artyleria potrafi uderzyć w skalę celu nieosiągalną dla większości dronów, ale bez rozpoznania będzie strzelała wolniej i mniej celnie. Żaden z tych środków nie rozwiązuje wszystkich problemów. Każdy może za to pomóc rozwiązać jeden z nich, o ile zostanie włączony do sprawnego systemu.
W polskiej dyskusji obronnej szczególnie łatwo przechodzi się od zachwytu do pogrzebu. Jednego dnia odpowiedzią na wszystko są czołgi, następnego drony, a pojutrze zapewne sztuczna inteligencja, która dowiedzie, że żołnierz jest kosztowną niedogodnością kadrową. Tymczasem doświadczenie Ukrainy prowadzi do wniosku znacznie mniej atrakcyjnego dla miłośników cudownych rozwiązań. Potrzebne są zarówno czołgi, jak i drony, artyleria, piechota, saperzy, obrona przeciwlotnicza, magazyny, warsztaty i sprawna łączność.
Czołg nie umarł. Umarło jedynie przekonanie, że może samotnie rozstrzygnąć bitwę. Byłaby to nawet dobra wiadomość, gdyby wcześniej ktokolwiek rozsądny naprawdę tak uważał.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz