Strony

sobota, 5 września 2026

Poczta Polska i Krojanty. Jak prawdziwa walka została zamieniona w mit

 














Polscy obrońcy Poczty Polskiej w Gdańsku po kapitulacji placówki, 1 września 1939 roku. Niemcy uznali ich za „nielegalnych bojowników”; 38 pocztowców skazano następnie w bezprawnych procesach i rozstrzelano 5 października 1939 roku. Autor fotografii nieznany. Źródło archiwalne: Instytut Pamięci Narodowej, sygn. GK-5-1-12-1; Wikimedia Commons. Domena publiczna — PD-Poland.

piątek, 4 września 2026

Czy Powstanie należało zakończyć po upadku Starego Miasta?

 














Powstaniec Armii Krajowej wychodzi z kanału, Warszawa, wrzesień 1944 r. Kanały stały się podczas Powstania drogami łączącymi odcięte od siebie dzielnice i drogą odwrotu żołnierzy z utraconych pozycji. Fot. Planet News photographer. Imperial War Museums, HU 86081. Wikimedia Commons. Domena publiczna – wygasły brytyjski Crown Copyright.

Dlaczego Luftwaffe mogła bezkarnie niszczyć Warszawę?

 
















Niemiecki Junkers Ju 87 Stuka podczas nalotu na Warszawę w sierpniu 1944 r. Fotografia wykonana przez Sylwestra Brauna „Krisa”, jednego z najważniejszych fotografów Powstania Warszawskiego. Źródło: Jerzy Piórkowski, „Miasto Nieujarzmione”, Warszawa 1957 / Wikimedia Commons. Status prawny według Wikimedia Commons: domena publiczna (PD-Polish).

czwartek, 3 września 2026

Finlandia ćwiczy wojnę. Polska nadal ćwiczy konferencje

 





















Fińscy cywile schodzą do schronu w Helsinkach podczas alarmu przeciwlotniczego w czasie wojny zimowej. Doświadczenie sowieckich bombardowań stało się jednym ze źródeł fińskiej kultury obrony cywilnej, której ciągłość widać również podczas ćwiczeń Suojaan 2026. Fot. Julius.jaa, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

środa, 2 września 2026

Ranni pozostawieni na Starówce. Co zrobili z nimi Niemcy?

 





















Szpital powstańczy w Pałacu Raczyńskich przy ul. Długiej 7 na warszawskim Starym Mieście. Na fotografii wykonanej 2 kwietnia 1945 r. widoczne są pozostałości po rannych powstańcach zamordowanych przez oddziały SS i spalonych na szpitalnych łóżkach po zajęciu Starówki 2 września 1944 r. Fot. Leonard Sempoliński. Źródło: Szymon Datner, „Zbrodnie okupanta w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 roku”, Warszawa 1962 / Wikimedia Commons. Status prawny według Wikimedia Commons: domena publiczna, PD-Poland. 

Archaniołowie terroru. Saint-Just i Heydrich jako technokraci masowej zbrodni

 





















Louis Antoine de Saint-Just, „archanioł jakobińskiego terroru”. Portret przypisywany Pierre’owi-Paulowi Prud’honowi, 1793, olej na płótnie. Musée des Beaux-Arts de Lyon. Fotografia reprodukcji: Rama. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna.

wtorek, 1 września 2026

Most, którego Niemcy nie zdobyli. Tczew, Szymankowo i pierwsze godziny wojny

 
















Most na Wiśle pod Tczewem wysadzony przez polskich saperów 1 września 1939 roku, aby uniemożliwić Niemcom wykorzystanie przeprawy. Autor nieznany. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.

poniedziałek, 31 sierpnia 2026

Pierwsze bomby spadły na Wieluń. Wojna od początku była wojną przeciw cywilom

 















Zniszczone centrum Wielunia po niemieckich nalotach, 1939 rok. Autor nieznany. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland oraz PD-anon-70-EU.

31 sierpnia 1939. Armia gotowa do walki, państwo niegotowe do klęski

 





















Polskie czołgi lekkie 7TP, 1939 rok. Autor nieznany. Fotografia opublikowana w: Leszek Komuda, „Polski czołg lekki 7TP”, „Typy Broni i Uzbrojenia”, nr 21, Warszawa 1973. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.

Wojna w kanałach. Niemcy wysłali przeciw powstańcom swoją «Wunderwaffe».

 
















Żołnierze zgrupowania AK „Radosław” wychodzą z kanału przy ul. Wareckiej w Śródmieściu nad ranem 2 września 1944 r., po ewakuacji ze Starego Miasta trasą rozpoczynającą się przy placu Krasińskich. Przejście trwało około czterech godzin. Kanały, które Niemcy próbowali zwalczać między innymi za pomocą specjalistycznych środków i urządzenia „Tajfun” (Taifun-Gerät), umożliwiły uratowanie znacznej części obrońców Starówki. Fot. Jerzy Tomaszewski „Jur”. Źródło: Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.

niedziela, 30 sierpnia 2026

Ostatnia próba ratowania Starówki

 














Por. Wojciech Sarnecki „Wojtek” z kompanii „Anna” batalionu „Gustaw” przebiega pod niemieckim ostrzałem w rejonie placu Krasińskich, u zbiegu ulic Długiej i Miodowej, po nieudanej próbie przebicia oddziałów Starego Miasta do Śródmieścia. Warszawa, ranek 31 sierpnia 1944 r. Fot. Wiesław Chrzanowski „Wiesław”. Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, „Stolica”, wydanie specjalne, 1 sierpnia 1957, s. 64 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna.

Teodor Parnicki i film niemożliwy. „Tylko Beatrycze” Stefana Szlachtycza

 





















Teodor Parnicki, autor powieści „Tylko Beatrycze”, zekranizowanej w 1975 roku przez Stefana Szlachtycza. Fot. Danuta Barbara Łomaczewska, reprodukcja z książki Małgorzaty Czermińskiej „Teodor Parnicki”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.

sobota, 29 sierpnia 2026

Dwie dziewczynki z Głęboczycy



Głęboczyca, kolonia w gminie Olesk, przed rokiem 1943. Od lewej w górnym rzędzie Jan Winiarski, który ocalał i do dziś poszukuje zaginionego rodzeństwa, za nim jego rodzice Michał i Helena, oboje zamordowani przez UPA w sierpniu 1943 r., poniżej jego rodzeństwo: Danuta, Czesława, Albin, z których jedno dziecko zostało zamordowane, a dwoje uratował Ukrainiec Aleksander Kuszneruk i przekazał w 1944 r. do PCK w Chełmie. Dalszy ich los pozostaje nieznany. Ze zbiorów W. i E. Siemaszków.

Po Władysławówce zostało pole





Władysławówka. Grób mieszkańców zamordowanych przez OUN-UPA podczas rzezi 29 sierpnia 1943 r. Szczątki po ekshumacji przeniesione na cmentarz w Borozowiczach.

piątek, 28 sierpnia 2026

Powstańcy przestają być „bandytami”. Wielkie zwycięstwo polityczne AK

 















Podpisanie „Układu o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie” w kwaterze Ericha von dem Bacha-Zelewskiego w Ożarowie Mazowieckim, 3 października 1944 r. Od lewej: płk Kazimierz Iranek-Osmecki „Heller”, SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski oraz ppłk Zygmunt Dobrowolski „Zyndram”. Układ gwarantował żołnierzom Armii Krajowej prawa jeńców wojennych. Autor fotografii nieznany. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 37-1712-2 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.

Radio „Błyskawica”. Warszawa mówi do świata
















Studio powstańczej radiostacji „Błyskawica”, Warszawa, wrzesień 1944 r. Stacja Nadawcza Armii Krajowej rozpoczęła regularne nadawanie 8 sierpnia 1944 r. i umożliwiała walczącej Warszawie przekazywanie własnych komunikatów również poza granice Polski. Autor fotografii nieustalony. Źródło: Jan Grużewski, Stanisław Kopf, Dni Powstania. Kronika fotograficzna walczącej Warszawy, Warszawa 1957, s. 290–291 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.

czwartek, 27 sierpnia 2026

Powstańcza poczta. Miasto, które mimo wszystko chciało normalnie żyć

 
















Poczta Główna przy placu Napoleona w Warszawie po jej opanowaniu przez żołnierzy batalionu „Kiliński”, 2 sierpnia 1944 r. Na dachu widoczna biało-czerwona flaga. W powstańczej Warszawie obok struktur wojskowych zaczęły funkcjonować również instytucje służące ludności cywilnej, wśród nich Powstańcza Poczta Polowa. Fot. Eugeniusz Lokajski „Brok” (1908–1944). Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, 1 sierpnia 1957, s. 11 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna.

środa, 26 sierpnia 2026

Kocjan i von Braun. Żywoty równoległe konstruktorów, których połączyła rakieta V-2

 





















Start rakiety Saturn V z misją Apollo 11 z kompleksu startowego 39A w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego, 16 lipca 1969 roku. Rakieta, której głównym architektem był Wernher von Braun, wyniosła pierwszą załogową wyprawę zakończoną lądowaniem na Księżycu. Fot. NASA, numer KSC-69PC-442. Źródło: NASA/Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-USGov-NASA.

Zośka”, „Parasol”, „Miotła”. Skąd wzięła się legenda powstańczych batalionów?

 





















Patrol II plutonu „Alek” 2. kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” na terenie Gęsiówki, 5 sierpnia 1944 r. Od lewej: Wojciech Omyła „Wojtek”, Juliusz Bogdan Deczkowski „Laudański” i Tadeusz Milewski „Ćwik”. Milewski poległ tego samego dnia, Omyła trzy dni później. Fot. Juliusz Bogdan Deczkowski „Laudański”. Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, 1 sierpnia 1957, s. 16 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.

wtorek, 25 sierpnia 2026

Czy Polska musiała przyjąć wojnę w 1939 roku?

 















Joachim von Ribbentrop i minister spraw zagranicznych Józef Beck podczas wizyty niemieckiego ministra w Warszawie, styczeń 1939 roku. Autor fotografii nieznany; pierwsza publikacja: tygodnik „Światowid”, luty 1939. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.

Czy Armia Krajowa była przygotowana do wojny miejskiej?

 





















Barykada i przekop przy ul. Zielnej 30 w Śródmieściu, 20 sierpnia 1944 r. Pierwszy z lewej fotoreporter Stanisław Bala „Giza”, fotografujący walki o gmach PAST-y. Barykady, przekopy i przejścia między budynkami były elementami systemu obronnego tworzonego i udoskonalanego już podczas walk, gdy Armia Krajowa przystosowywała się do realiów długotrwałej wojny miejskiej. Fot. Eugeniusz Lokajski „Brok” (1908–1944). Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, Warszawa, 1 sierpnia 1957, s. 26 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna.


niedziela, 23 sierpnia 2026

Pakt dwóch agresorów. Dlaczego Hitler nie obawiał się wojny z Polską?

 





















Wiaczesław Mołotow podpisuje niemiecko-sowiecki traktat o granicach i przyjaźni, Moskwa, 28 września 1939 roku. Za nim stoją m.in. Joachim von Ribbentrop i Józef Stalin. Fotografia ze zbiorów amerykańskiego National Archives and Records Administration, identyfikator NARA 540196. Autor nieznany. Domena publiczna, Public Domain Mark 1.0.

Goliaty przeciw barykadom. Niemiecka technika w wojnie miejskiej

 





















Niemieccy żołnierze przygotowują lekkie nosiciele ładunków wybuchowych „Goliath” podczas Powstania Warszawskiego, ul. Powązkowska, sierpień 1944 r. Prawdopodobnie fotografia została wykonana 11 sierpnia, gdy tego typu pojazdy wykorzystano podczas walk na Woli. Fot. Josef Gutermann. Bundesarchiv, Bild 101I-695-0411-09A. Licencja: CC BY-SA 3.0 DE.

Stare Miasto – bitwa, której nie dało się wygrać

 














Ruiny kamienic w rejonie ulic Miodowej i Senatorskiej, widziane z Podwala w kierunku placu Teatralnego, 31 sierpnia 1944 r. Fotografia wykonana w ostatnich godzinach obrony Starego Miasta pokazuje skalę zniszczenia dzielnicy po niemal miesiącu walk, bombardowań i ostrzału artyleryjskiego. Fot. Wiesław Chrzanowski „Wiesław” (1920–2011), żołnierz batalionu „Gustaw”. Źródło: Jerzy Piórkowski, Miasto nieujarzmione, Warszawa 1957, s. 225 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland

czwartek, 20 sierpnia 2026

Jak Wielka Brytania rzuciła Polskę Hitlerowi na pożarcie i co na tym zyskała


Premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain wymachuje kartką z podpisanym z Hitlerem układem.


Premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain wymachuje kartką z podpisanym z Hitlerem układem. (Fot. CENTRAL PRESS/GETTY IMAGES)

PAST-a zdobyta. Powstanie, które potrafiło zwyciężać

 















Powstańcy przy gmachu PAST-y przy ul. Zielnej 37/39, 20 sierpnia 1944 r. Jeden z żołnierzy trzyma polski miotacz ognia wzór K. Tego dnia, po wielogodzinnym szturmie, oddziały batalionu „Kiliński” zdobyły jeden z najważniejszych niemieckich punktów oporu w Śródmieściu. Fot. Jerzy Tomaszewski „Jur” (1924–2016). Źródło: Jerzy Tomaszewski, Epizody Powstania Warszawskiego, Warszawa 1979 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.

środa, 19 sierpnia 2026

Powstańcza Warszawa po trzech tygodniach. Dlaczego miasto nadal walczyło?

 





















Mieszkańcy Warszawy napełniają worki piaskiem na podwórzu kamienicy przy ul. Moniuszki 11, połowa sierpnia 1944 r. Worki wykorzystywano do budowy i wzmacniania barykad oraz podczas gaszenia pożarów. Powstanie mogło trwać nie tylko dzięki walczącym oddziałom, lecz także dzięki tysiącom cywilów podtrzymujących codzienne funkcjonowanie miasta. Fot. Eugeniusz Lokajski „Brok” (1908–1944). Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, 1 sierpnia 1957, s. 30 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna, Public Domain Mark 1.0

wtorek, 18 sierpnia 2026

Czy Zachód zdradził Powstanie Warszawskie?

 
















Winston Churchill i Franklin D. Roosevelt podczas konferencji alianckiej w Casablance, styczeń 1943 r. Półtora roku później przywódcy dwóch głównych mocarstw zachodnich stanęli wobec pytania, jak daleko mogą posunąć się w pomocy walczącej Warszawie, nie doprowadzając do konfliktu ze Stalinem. Źródło: Imperial War Museums, A 14153 / Wikimedia Commons. Status prawny: Public Domain – UK Government.

poniedziałek, 17 sierpnia 2026

„Każdy pocisk – jeden Niemiec”. Powstanie zaczyna liczyć amunicję

 





















Posterunek przed kwaterą powstańczą, Warszawa, sierpień 1944 r. Jeden z żołnierzy trzyma pistolet maszynowy „Błyskawica”. Po prawej widoczny plakat „Każdy pocisk – jeden Niemiec”, wykonany w połowie sierpnia 1944 r. na zlecenie IV Wydziału Prasowo-Wydawniczego Biura Informacji i Propagandy AK. Fot. Tadeusz Bukowski „Bończa” (1909–1980). Źródło: Lesław M. Bartelski, Tadeusz Bukowski, Warszawa w dniach Powstania 1944, Warszawa 1980, s. 102 / Wikimedia Commons. Status prawny: Public Domain – PD-Poland.

Noc, po której nie było już Leonówki


























Tuczyn na Wołyniu, prawdopodobnie lata 30. XX w. Budynek plebanii ewangelicko-luterańskiej. Leonówka, zniszczona przez UPA w nocy z 1 na 2 sierpnia 1943 r., należała do gminy Tuczyn. Fot. autor nieznany, Wikimedia Commons, domena publiczna.

Churchill chciał pomóc Warszawie. Stalin miał inne plany

 





















Winston Churchill, 2 sierpnia 1944 r., dzień po rozpoczęciu Powstania Warszawskiego. Brytyjski premier próbował doprowadzić do zwiększenia pomocy dla walczącej Warszawy, lecz jego możliwości ograniczało stanowisko Stalina i zależność operacji lotniczych od współpracy sowieckiej. Fot. British Government. Imperial War Museums, HU 90973 / Wikimedia Commons. Status prawny: Public Domain – UK Government.

niedziela, 16 sierpnia 2026

Cisza i brzęczenie much

 
















Muczne. Drogowskaz prowadzący do miejsca dawnej leśniczówki Brenzberg. W sierpniu 1944 r. zamordowano tam grupę polskich mieszkańców, według relacji i ustaleń przyjmowanych przez IPN liczącą 74 osoby. Fot. GringoPL, 23 sierpnia 2011 r., Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Dlaczego alianci nie uratowali Warszawy?

 









Lotnicy alianccy związani z pomocą dla walczącej Warszawy, 1944 r. Próby zaopatrywania Powstania drogą lotniczą wymagały długich i niebezpiecznych lotów, podczas gdy brak zgody Stalina na korzystanie z sowieckich lotnisk przez znaczną część Powstania dramatycznie ograniczał możliwości zachodnich aliantów. Źródło: Imperial War Museums, Ministry of Information Second World War Press Agency Print Collection / Wikimedia Commons. Status prawny: Public Domain, UK Government.

sobota, 15 sierpnia 2026

15 sierpnia 1944. Armia Krajowa miała żołnierzy. Nie miała armii w klasycznym sensie

 
















Żołnierze 2. plutonu kompanii ochrony Sztabu Obszaru Warszawskiego AK „Koszta” podczas odprawy przy ul. Moniuszki, Warszawa, sierpień 1944 r. Armia Krajowa posiadała rozbudowane struktury dowodzenia i tysiące żołnierzy, ale nie dysponowała uzbrojeniem, artylerią, bronią pancerną i zapleczem charakterystycznym dla regularnej armii. Fot. Eugeniusz Lokajski „Brok” (1908–1944). Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna (Public Domain).

piątek, 14 sierpnia 2026

Elegia na śmierć Stacha Jonesa. Aktora, który nie nauczył się udawać

 





















Stachu Jones, właściwie Stanisław Jan Michna, w filmie „Magnaci i Czarodzieje”. Nie był zawodowym aktorem, ale miał coś, czego nie zapewnia żadna szkoła teatralna – autentyczność. Źródło: materiały promocyjne filmu „Magnaci i Czarodzieje”, za: FDB

Generał Lucjan Żeligowski o planie Bitwy Warszawskiej (Fragmenty nieopublikowanej powieści)

Odprawa oficerów polskiego pułku kawalerii na froncie południowym w 1920