Józef Stalin „grający na nosie”, lata 40. XX wieku. Fot. Nikołaj Własik. Źródło: Wikimedia Commons; fotografia z prywatnego archiwum J. Kowalenko. Status według Wikimedia Commons: domena publiczna.
poniedziałek, 14 września 2026
niedziela, 13 września 2026
Worobin. Polskie rodziny, których ciała wrzucono do rzeki
Worobin na Wołyniu. Dwór Platerów od strony podjazdu, 14 września 1870 r. Rysunek Napoleona Ordy. Dokładnie 73 lata później, 14 września 1943 r., w majątku Worobin upowcy zamordowali 24 Polaków należących do kilku pozostających tam rodzin, a ich ciała wrzucono do przepływającej przez majątek rzeczki. Oryginał: Muzeum Narodowe w Krakowie, Teka Wołyń, nr inw. III-r.a. 4290. Dzieło w domenie publicznej.
sobota, 12 września 2026
Witryłów. Wieś, która nie dała się spalić
Bukowsko w powiecie sanockim po spaleniu przez UPA w 1946 r. Fotografia wykonana przez UBP w Sanoku. Źródło: Archiwum Fotograficzne Muzeum Historycznego w Sanoku / Wikimedia Commons. Domena publiczna.
środa, 9 września 2026
„Bydgoska krwawa niedziela”. Kłamstwo, którego potrzebował Goebbels
Niemieccy żołnierze pokazują zagranicznym dziennikarzom ciała osób przedstawianych przez propagandę III Rzeszy jako niewinne ofiary „bydgoskiej krwawej niedzieli”, Bydgoszcz, wrzesień 1939 roku. Oryginalny niemiecki opis fotografii, datowany na 9 września, obarczał Wielką Brytanię odpowiedzialnością za rzekome polskie zbrodnie. Fot. Heinz Fremke. Bundesarchiv, Bild 183-2008-0415-505. Licencja: CC BY-SA 3.0 DE.
Mikołajów nad Dniestrem. Ukraińska rebelia, która wybuchła za wcześnie
Mikołajów nad Dniestrem – rynek, 1912 r. Przedwojenna pocztówka przedstawiająca centrum miasta, w którym we wrześniu 1939 r. doszło do zbrojnego wystąpienia ukraińskich nacjonalistów przeciwko państwu polskiemu. Źródło reprodukcji: MyShtetl, kolekcja historycznych fotografii Mikołajowa.
Dlaczego Powstanie trwało dalej, skoro zwycięstwo było już niemożliwe?
Mała dziewczynka przechodzi obok jednego z prowizorycznych cmentarzy na ulicach Warszawy podczas Powstania, sierpień 1944 r. Wraz z przedłużaniem się walk takie miejsca stawały się częścią codziennego krajobrazu miasta. Fot. Keystone Press photographer, Ministry of Information Second World War Press Agency Print Collection, Imperial War Museums, HU 105736. Źródło reprodukcji: Wikimedia Commons. Domena publiczna – wygasły Crown Copyright.
wtorek, 8 września 2026
Wierzbiczno. Ukrainka z bagnetem i Ukrainka, która ratowała Polaków
Kowel na Wołyniu – dworzec kolejowy, 1917 r. Wierzbiczno, w którym we wrześniu 1943 r. doszło do mordu na polskich mieszkańcach, należało do powiatu kowelskiego. Fot. K.u.k. Kriegspressequartier, Lichtbildstelle – Wien. Źródło: Österreichische Nationalbibliothek / Wikimedia Commons. Domena publiczna, Public Domain Mark 1.0.
Majdan Górny. Noc, podczas której płonęły polskie domy
Majdan Górny. Kaplica p.w. Św. Ignacego w Osiedlu Huta spalona przez OUN-UPA w lutym 1945 r.
poniedziałek, 7 września 2026
Pierwsze rozmowy o kapitulacji. Czy Bór powinien zakończyć walkę?
Żołnierze Armii Krajowej z batalionu „Kiliński” po kapitulacji Powstania Warszawskiego. Fotografia z kolekcji Ministry of Information Second World War Press Agency Print Collection, Imperial War Museums, HU 105393. Źródło reprodukcji: Wikimedia Commons. Domena publiczna – wygasły brytyjski Crown Copyright.
Upadek Powiśla. Wisła była tak blisko i tak daleko
Wisła widziana z Powiśla, w głębi most średnicowy. We wrześniu 1944 r. kilkaset metrów rzeki oddzielało walczącą Warszawę od prawego brzegu, na który 14 września dotarły wojska sowieckie i polskie. Fot. Dariusz Kowalczyk, 24 października 2015 r., Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Dlaczego polski front rozpadł się w pierwszym tygodniu wojny?
Niemiecki plan inwazji na Polskę w 1939 roku. Mapa pokazuje rozmieszczenie głównych polskich armii oraz kierunki niemieckich uderzeń z Prus Wschodnich, Pomorza, Śląska i podporządkowanej Niemcom Słowacji. Opracowanie: Department of History, United States Military Academy, West Point. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna.
niedziela, 6 września 2026
Pierwsze rozmowy o kapitulacji. Czy Bór powinien zakończyć walkę?
Ranni żołnierze Armii Krajowej pomagają sobie podczas opuszczania ruin Warszawy po kapitulacji Powstania, październik 1944 r. Fot. Planet News photographer. Ministry of Information Second World War Press Agency Print Collection, Imperial War Museums, HU 105728. Źródło reprodukcji: Wikimedia Commons. Domena publiczna – UK Government work.
sobota, 5 września 2026
Upadek Powiśla. Wisła była tak blisko i tak daleko
Cywilna mieszkanka Warszawy przechodzi przez otwór wybity w ścianie budynku podczas Powstania Warszawskiego, sierpień 1944 r. Fot. Planet News photographer. Imperial War Museums, Ministry of Information Second World War Press Agency Print Collection, nr HU 105729. Źródło reprodukcji: Wikimedia Commons. Domena publiczna – wygasły UK Crown Copyright.
Poczta Polska i Krojanty. Jak prawdziwa walka została zamieniona w mit
Polscy obrońcy Poczty Polskiej w Gdańsku po kapitulacji placówki, 1 września 1939 roku. Niemcy uznali ich za „nielegalnych bojowników”; 38 pocztowców skazano następnie w bezprawnych procesach i rozstrzelano 5 października 1939 roku. Autor fotografii nieznany. Źródło archiwalne: Instytut Pamięci Narodowej, sygn. GK-5-1-12-1; Wikimedia Commons. Domena publiczna — PD-Poland.
piątek, 4 września 2026
Czy Powstanie należało zakończyć po upadku Starego Miasta?
Powstaniec Armii Krajowej wychodzi z kanału, Warszawa, wrzesień 1944 r. Kanały stały się podczas Powstania drogami łączącymi odcięte od siebie dzielnice i drogą odwrotu żołnierzy z utraconych pozycji. Fot. Planet News photographer. Imperial War Museums, HU 86081. Wikimedia Commons. Domena publiczna – wygasły brytyjski Crown Copyright.
Dlaczego Luftwaffe mogła bezkarnie niszczyć Warszawę?
Niemiecki Junkers Ju 87 Stuka podczas nalotu na Warszawę w sierpniu 1944 r. Fotografia wykonana przez Sylwestra Brauna „Krisa”, jednego z najważniejszych fotografów Powstania Warszawskiego. Źródło: Jerzy Piórkowski, „Miasto Nieujarzmione”, Warszawa 1957 / Wikimedia Commons. Status prawny według Wikimedia Commons: domena publiczna (PD-Polish).
czwartek, 3 września 2026
Finlandia ćwiczy wojnę. Polska nadal ćwiczy konferencje
Fińscy cywile schodzą do schronu w Helsinkach podczas alarmu przeciwlotniczego w czasie wojny zimowej. Doświadczenie sowieckich bombardowań stało się jednym ze źródeł fińskiej kultury obrony cywilnej, której ciągłość widać również podczas ćwiczeń Suojaan 2026. Fot. Julius.jaa, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.
środa, 2 września 2026
Ranni pozostawieni na Starówce. Co zrobili z nimi Niemcy?
Szpital powstańczy w Pałacu Raczyńskich przy ul. Długiej 7 na warszawskim Starym Mieście. Na fotografii wykonanej 2 kwietnia 1945 r. widoczne są pozostałości po rannych powstańcach zamordowanych przez oddziały SS i spalonych na szpitalnych łóżkach po zajęciu Starówki 2 września 1944 r. Fot. Leonard Sempoliński. Źródło: Szymon Datner, „Zbrodnie okupanta w czasie Powstania Warszawskiego w 1944 roku”, Warszawa 1962 / Wikimedia Commons. Status prawny według Wikimedia Commons: domena publiczna, PD-Poland.
Archaniołowie terroru. Saint-Just i Heydrich jako technokraci masowej zbrodni
Louis Antoine de Saint-Just, „archanioł jakobińskiego terroru”. Portret przypisywany Pierre’owi-Paulowi Prud’honowi, 1793, olej na płótnie. Musée des Beaux-Arts de Lyon. Fotografia reprodukcji: Rama. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna.
wtorek, 1 września 2026
Most, którego Niemcy nie zdobyli. Tczew, Szymankowo i pierwsze godziny wojny
Most na Wiśle pod Tczewem wysadzony przez polskich saperów 1 września 1939 roku, aby uniemożliwić Niemcom wykorzystanie przeprawy. Autor nieznany. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.
poniedziałek, 31 sierpnia 2026
Pierwsze bomby spadły na Wieluń. Wojna od początku była wojną przeciw cywilom
Zniszczone centrum Wielunia po niemieckich nalotach, 1939 rok. Autor nieznany. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland oraz PD-anon-70-EU.
31 sierpnia 1939. Armia gotowa do walki, państwo niegotowe do klęski
Polskie czołgi lekkie 7TP, 1939 rok. Autor nieznany. Fotografia opublikowana w: Leszek Komuda, „Polski czołg lekki 7TP”, „Typy Broni i Uzbrojenia”, nr 21, Warszawa 1973. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.
Wojna w kanałach. Niemcy wysłali przeciw powstańcom swoją «Wunderwaffe».
Żołnierze zgrupowania AK „Radosław” wychodzą z kanału przy ul. Wareckiej w Śródmieściu nad ranem 2 września 1944 r., po ewakuacji ze Starego Miasta trasą rozpoczynającą się przy placu Krasińskich. Przejście trwało około czterech godzin. Kanały, które Niemcy próbowali zwalczać między innymi za pomocą specjalistycznych środków i urządzenia „Tajfun” (Taifun-Gerät), umożliwiły uratowanie znacznej części obrońców Starówki. Fot. Jerzy Tomaszewski „Jur”. Źródło: Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.
niedziela, 30 sierpnia 2026
Ostatnia próba ratowania Starówki
Por. Wojciech Sarnecki „Wojtek” z kompanii „Anna” batalionu „Gustaw” przebiega pod niemieckim ostrzałem w rejonie placu Krasińskich, u zbiegu ulic Długiej i Miodowej, po nieudanej próbie przebicia oddziałów Starego Miasta do Śródmieścia. Warszawa, ranek 31 sierpnia 1944 r. Fot. Wiesław Chrzanowski „Wiesław”. Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, „Stolica”, wydanie specjalne, 1 sierpnia 1957, s. 64 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna.
Teodor Parnicki i film niemożliwy. „Tylko Beatrycze” Stefana Szlachtycza
Teodor Parnicki, autor powieści „Tylko Beatrycze”, zekranizowanej w 1975 roku przez Stefana Szlachtycza. Fot. Danuta Barbara Łomaczewska, reprodukcja z książki Małgorzaty Czermińskiej „Teodor Parnicki”, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1974. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.
sobota, 29 sierpnia 2026
Dwie dziewczynki z Głęboczycy
Głęboczyca, kolonia w gminie Olesk, przed rokiem 1943. Od lewej w górnym rzędzie Jan Winiarski, który ocalał i do dziś poszukuje zaginionego rodzeństwa, za nim jego rodzice Michał i Helena, oboje zamordowani przez UPA w sierpniu 1943 r., poniżej jego rodzeństwo: Danuta, Czesława, Albin, z których jedno dziecko zostało zamordowane, a dwoje uratował Ukrainiec Aleksander Kuszneruk i przekazał w 1944 r. do PCK w Chełmie. Dalszy ich los pozostaje nieznany. Ze zbiorów W. i E. Siemaszków.
Po Władysławówce zostało pole
Władysławówka. Grób mieszkańców zamordowanych przez OUN-UPA podczas rzezi 29 sierpnia 1943 r. Szczątki po ekshumacji przeniesione na cmentarz w Borozowiczach.
piątek, 28 sierpnia 2026
Powstańcy przestają być „bandytami”. Wielkie zwycięstwo polityczne AK
Podpisanie „Układu o zaprzestaniu działań wojennych w Warszawie” w kwaterze Ericha von dem Bacha-Zelewskiego w Ożarowie Mazowieckim, 3 października 1944 r. Od lewej: płk Kazimierz Iranek-Osmecki „Heller”, SS-Obergruppenführer Erich von dem Bach-Zelewski oraz ppłk Zygmunt Dobrowolski „Zyndram”. Układ gwarantował żołnierzom Armii Krajowej prawa jeńców wojennych. Autor fotografii nieznany. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe, sygn. 37-1712-2 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.
Radio „Błyskawica”. Warszawa mówi do świata
Studio powstańczej radiostacji „Błyskawica”, Warszawa, wrzesień 1944 r. Stacja Nadawcza Armii Krajowej rozpoczęła regularne nadawanie 8 sierpnia 1944 r. i umożliwiała walczącej Warszawie przekazywanie własnych komunikatów również poza granice Polski. Autor fotografii nieustalony. Źródło: Jan Grużewski, Stanisław Kopf, Dni Powstania. Kronika fotograficzna walczącej Warszawy, Warszawa 1957, s. 290–291 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.
czwartek, 27 sierpnia 2026
Powstańcza poczta. Miasto, które mimo wszystko chciało normalnie żyć
Poczta Główna przy placu Napoleona w Warszawie po jej opanowaniu przez żołnierzy batalionu „Kiliński”, 2 sierpnia 1944 r. Na dachu widoczna biało-czerwona flaga. W powstańczej Warszawie obok struktur wojskowych zaczęły funkcjonować również instytucje służące ludności cywilnej, wśród nich Powstańcza Poczta Polowa. Fot. Eugeniusz Lokajski „Brok” (1908–1944). Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, 1 sierpnia 1957, s. 11 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna.
środa, 26 sierpnia 2026
Kocjan i von Braun. Żywoty równoległe konstruktorów, których połączyła rakieta V-2
Start rakiety Saturn V z misją Apollo 11 z kompleksu startowego 39A w Centrum Kosmicznym im. Kennedy’ego, 16 lipca 1969 roku. Rakieta, której głównym architektem był Wernher von Braun, wyniosła pierwszą załogową wyprawę zakończoną lądowaniem na Księżycu. Fot. NASA, numer KSC-69PC-442. Źródło: NASA/Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-USGov-NASA.
Zośka”, „Parasol”, „Miotła”. Skąd wzięła się legenda powstańczych batalionów?
Patrol II plutonu „Alek” 2. kompanii „Rudy” batalionu „Zośka” na terenie Gęsiówki, 5 sierpnia 1944 r. Od lewej: Wojciech Omyła „Wojtek”, Juliusz Bogdan Deczkowski „Laudański” i Tadeusz Milewski „Ćwik”. Milewski poległ tego samego dnia, Omyła trzy dni później. Fot. Juliusz Bogdan Deczkowski „Laudański”. Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, 1 sierpnia 1957, s. 16 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland.
wtorek, 25 sierpnia 2026
Czy Polska musiała przyjąć wojnę w 1939 roku?
Joachim von Ribbentrop i minister spraw zagranicznych Józef Beck podczas wizyty niemieckiego ministra w Warszawie, styczeń 1939 roku. Autor fotografii nieznany; pierwsza publikacja: tygodnik „Światowid”, luty 1939. Źródło: Wikimedia Commons. Domena publiczna – PD-Poland.
Czy Armia Krajowa była przygotowana do wojny miejskiej?
Barykada i przekop przy ul. Zielnej 30 w Śródmieściu, 20 sierpnia 1944 r. Pierwszy z lewej fotoreporter Stanisław Bala „Giza”, fotografujący walki o gmach PAST-y. Barykady, przekopy i przejścia między budynkami były elementami systemu obronnego tworzonego i udoskonalanego już podczas walk, gdy Armia Krajowa przystosowywała się do realiów długotrwałej wojny miejskiej. Fot. Eugeniusz Lokajski „Brok” (1908–1944). Źródło: Powstanie Warszawskie w Ilustracji, wydanie specjalne tygodnika „Stolica”, Warszawa, 1 sierpnia 1957, s. 26 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna.
poniedziałek, 24 sierpnia 2026
niedziela, 23 sierpnia 2026
Pakt dwóch agresorów. Dlaczego Hitler nie obawiał się wojny z Polską?
Wiaczesław Mołotow podpisuje niemiecko-sowiecki traktat o granicach i przyjaźni, Moskwa, 28 września 1939 roku. Za nim stoją m.in. Joachim von Ribbentrop i Józef Stalin. Fotografia ze zbiorów amerykańskiego National Archives and Records Administration, identyfikator NARA 540196. Autor nieznany. Domena publiczna, Public Domain Mark 1.0.
Goliaty przeciw barykadom. Niemiecka technika w wojnie miejskiej
Niemieccy żołnierze przygotowują lekkie nosiciele ładunków wybuchowych „Goliath” podczas Powstania Warszawskiego, ul. Powązkowska, sierpień 1944 r. Prawdopodobnie fotografia została wykonana 11 sierpnia, gdy tego typu pojazdy wykorzystano podczas walk na Woli. Fot. Josef Gutermann. Bundesarchiv, Bild 101I-695-0411-09A. Licencja: CC BY-SA 3.0 DE.
sobota, 22 sierpnia 2026
Stare Miasto – bitwa, której nie dało się wygrać
Ruiny kamienic w rejonie ulic Miodowej i Senatorskiej, widziane z Podwala w kierunku placu Teatralnego, 31 sierpnia 1944 r. Fotografia wykonana w ostatnich godzinach obrony Starego Miasta pokazuje skalę zniszczenia dzielnicy po niemal miesiącu walk, bombardowań i ostrzału artyleryjskiego. Fot. Wiesław Chrzanowski „Wiesław” (1920–2011), żołnierz batalionu „Gustaw”. Źródło: Jerzy Piórkowski, Miasto nieujarzmione, Warszawa 1957, s. 225 / Wikimedia Commons. Status prawny: domena publiczna – PD-Poland
piątek, 21 sierpnia 2026
czwartek, 20 sierpnia 2026
Jak Wielka Brytania rzuciła Polskę Hitlerowi na pożarcie i co na tym zyskała
Premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain wymachuje kartką z podpisanym z Hitlerem układem. (Fot. CENTRAL PRESS/GETTY IMAGES)
Subskrybuj:
Posty (Atom)