Wokół spotkania Donald Trump z Xi Jinpingiem bardzo szybko pojawiła się narracja, że oto świat zobaczył symboliczny moment końca amerykańskiej dominacji i wejścia Chin do roli nowego centrum globalnej polityki. To atrakcyjna opowieść — mocna medialnie, efektowna wizualnie, dobrze wpisująca się w atmosferę „schyłku Zachodu”. Problem polega na tym, że bardziej przypomina polityczny spektakl niż chłodną analizę rzeczywistości.
Łatwo ulec wrażeniu, że skoro Xi Jinping przyjmował Trumpa z wielkim ceremoniałem, a chińskie media pokazywały go niemal jako gospodarza nowego światowego ładu, to znaczy, że Pekin osiągnął strategiczne zwycięstwo nad Waszyngtonem. Tyle że Chiny od wieków prowadzą politykę opartą na symbolice, rytuale i demonstracji prestiżu. To element ich kultury politycznej. W chińskiej tradycji sam ceremoniał ma budować obraz potęgi. Nie oznacza to jednak automatycznie realnej przewagi geopolitycznej.
Wiele komentarzy popełnia też inny błąd — próbuje analizować Trumpa tak, jakby był klasycznym amerykańskim dyplomatą. Tymczasem cała jego polityka od początku opierała się na czymś zupełnie innym. Trump nie buduje relacji poprzez elegancki język dyplomacji, lecz przez personalne gry, emocje i transakcje. Chwalił wcześniej Putina, Erdogana, Kim Dzong Una czy Xi Jinpinga nie dlatego, że uważał ich za silniejszych od USA, ale dlatego, że wierzy w politykę osobistych relacji między liderami. W jego logice komplement bywa narzędziem negocjacji, a nie oznaką słabości.
Dlatego interpretowanie uprzejmości wobec Xi jako dowodu amerykańskiej kapitulacji jest po prostu nadinterpretacją.
Podobnie wygląda sprawa z samą narracją o „upadku Ameryki”. Dziś bardzo modne stało się przekonanie, że Stany Zjednoczone są zmęczonym imperium stojącym u progu załamania. Problem w tym, że wiele takich analiz opiera się bardziej na emocjach niż faktach. USA nadal pozostają państwem o największej globalnej projekcji siły. To Ameryka:
- kontroluje kluczowe szlaki morskie,
- dominuje technologicznie,
- posiada najpotężniejsze uczelnie i sektor innowacji,
- dysponuje siecią sojuszy, jakiej nie ma żadne inne państwo świata,
- nadal wyznacza rytm globalnego systemu finansowego.
Chiny są wielką potęgą — i nikt rozsądny już tego nie kwestionuje — ale wciąż funkcjonują w systemie, którego fundamenty stworzył Zachód, a przede wszystkim USA.
Co więcej, Pekin również ma swoje słabości, o których często mówi się znacznie ciszej niż o problemach Ameryki. Kryzys rynku nieruchomości, starzenie się społeczeństwa, presja demograficzna, odpływ części inwestycji czy ograniczenia technologiczne pokazują, że Chiny nie są niepowstrzymaną machiną zmierzającą prostą drogą do światowej dominacji. W rzeczywistości oba mocarstwa coraz bardziej przypominają zawodników świadomych, że pełna konfrontacja mogłaby kosztować je więcej niż sama rywalizacja.
I właśnie dlatego spotkanie Trumpa z Xi było przede wszystkim próbą kupienia czasu.
Bardzo często pojawia się też teza, że największym tematem rozmów był Tajwan i że Trump mógłby potraktować go jak kartę przetargową. To brzmi efektownie, ale upraszcza amerykańską politykę. Nawet jeśli Trump myśli bardziej transakcyjnie niż jego poprzednicy, istnieją granice, których żaden prezydent USA nie może łatwo przekroczyć. Porzucenie Tajwanu oznaczałoby bowiem coś znacznie większego niż problem jednej wyspy. Byłby to sygnał dla Japonii, Korei Południowej czy Filipin, że amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa przestają być wiarygodne. A to mogłoby rozbić cały system sojuszy USA w Azji.
Dlatego wizja „sprzedania Tajwanu” jest bardziej publicystycznym straszakiem niż realnym scenariuszem strategicznym.
Zbyt daleko idące wydają się także porównania do historycznej wizyty Nixona w Chinach. Tamto wydarzenie zmieniało architekturę zimnej wojny. Dzisiejsze spotkanie nie tworzy nowego porządku świata. Ono jedynie pokazuje, że dwa największe mocarstwa próbują nauczyć się funkcjonować w warunkach długotrwałej rywalizacji.
To nie jest jeszcze nowa zimna wojna. Ale nie jest to też epoka partnerstwa.
Raczej świat, w którym Waszyngton i Pekin jednocześnie:
- konkurują,
- współpracują,
- odstraszają się,
- i próbują uniknąć katastrofalnego konfliktu.
Najciekawsze w całej debacie wokół tego spotkania jest jednak coś innego. W wielu zachodnich komentarzach można wyczuć wręcz psychologiczną potrzebę ogłoszenia końca amerykańskiej epoki. Jakby część elit bardziej wierzyła już w siłę Chin niż w trwałość własnego systemu. Tymczasem historia pokazuje, że wielkie mocarstwa rzadko upadają w sposób spektakularny i jednorazowy. Znacznie częściej dostosowują się do nowych warunków, zmieniają strategie i redefiniują swoją rolę.
Dlatego spotkanie Trump–Xi nie było ani triumfem Chin, ani amerykańską kapitulacją. Było raczej chłodnym przypomnieniem, że świat wszedł w okres bardzo trudnej, długiej i niebezpiecznej rywalizacji dwóch potęg, które są zbyt silne, by się zignorować — i zbyt wzajemnie zależne, by pozwolić sobie na otwartą wojnę.
Posty
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz